Rehber Yapay zeka soruları nasıl olur?

Bir yapay zekâya iyi soru sormak için yalnızca konuyu yazmak yerine amacını, bağlamı, istediğin çıktı biçimini ve varsa sınırları belirtmelisin. Örneğin “Fotosentezi anlat” genel bir sorudur; “Fotosentezi 7. sınıf öğrencisinin anlayacağı sade bir dille, 150 kelimeyi geçmeden ve sonunda üç maddelik özet vererek açıkla” ise daha belirgin ve kullanılabilir bir sonuç üretir.

Yapay zekâya sorulan soru nasıl oluşturulur?​

Yapay zekâya yazılan talimatlara genellikle “soru”, “istem” veya “prompt” denir. İyi bir istemin tek bir kalıbı olmak zorunda değildir; ancak şu dört bilgiyi içermesi sonucu belirgin biçimde iyileştirir:

• Amaç: Ne öğrenmek, üretmek veya çözmek istediğini yaz.
• Bağlam: Ders, sınıf düzeyi, konu, mevcut bilgi veya kullanılacak metin gibi gerekli arka planı ekle.
• Çıktı biçimi: Yanıtın özet, tablo, madde listesi, örnek, soru-cevap ya da adım adım açıklama olmasını belirt.
• Sınırlar: Uzunluk, dil, seviye, kaynak kullanımı veya özellikle kaçınılmasını istediğin noktaları söyle.

Örneğin “İngilizce öğreniyorum” bir bilgi paylaşır; fakat yapay zekânın ne yapacağını açıklamaz. “A2 seviyesinde İngilizce öğreniyorum. Günlük konuşmalarda kullanabileceğim 10 cümle yaz, Türkçe anlamlarını ve her cümlenin okunuşunu ekle” dersen görev, seviye ve beklenen çıktı anlaşılır hâle gelir.

Ders çalışırken kullanılabilecek soru örnekleri​

Aynı konu, farklı amaçlarla sorulabilir. Konuyu öğrenmek istiyorsan açıklama; kendini denemek istiyorsan soru; hatanı anlamak istiyorsan değerlendirme istemelisin.

Bir konuyu anlamak için​

“Elektrik devresinde seri ve paralel bağlamayı 8. sınıf düzeyinde açıkla. Önce temel farkı anlat, sonra günlük hayattan bir örnek ver ve en sonda kısa bir karşılaştırma yap.”

Bu istem, yalnızca tanım istemediği için yapay zekânın açıklamayı belirli bir sırayla kurmasına yardımcı olur. Yanıtı ders kitabındaki bilgilerle karşılaştırman gerekir; yapay zekâ açıklaması tek başına resmî veya kesin bir kaynak sayılmaz.

Kendini sınamak için​

“Osmanlı Devleti’nin kuruluş dönemi hakkında 8 çoktan seçmeli soru hazırla. Cevapları hemen gösterme. Ben yanıtladıktan sonra yalnızca yanlış yaptığım soruları açıklayarak değerlendir.”

Burada “cevapları hemen gösterme” ifadesi önemlidir. Aksi belirtilmezse yapay zekâ soruların altında cevap anahtarını da verebilir. Soruları çözdükten sonra kendi yanıtlarını gönderip hangi konularda eksik olduğunu ayrıca isteyebilirsin.

Yazdığın metni geliştirmek için​

“Bu paragrafı anlamını değiştirmeden daha akıcı hâle getir. Yazım ve noktalama hatalarını düzelt. Yaptığın önemli değişiklikleri paragrafın altında kısaca açıkla.”

Kişisel bilgiler, okul numarası, adres veya paylaşılmaması gereken özel verileri metne eklememelisin. Yapay zekâdan düzenleme istemek, metnin içindeki bilgilerin doğru olduğu anlamına gelmez; tarih, sayı ve alıntıları ayrıca kontrol etmelisin.

Belirsiz yanıt aldığında ne yapmalısın?​

İlk yanıt fazla genel, uzun veya seviyene uygun değilse aynı konuyu baştan yazmak zorunda değilsin. Eksik gördüğün noktayı doğrudan belirt:

1. Yanıtı daralt. “Yalnızca neden-sonuç ilişkisini açıkla; tarihçe bölümünü çıkar.” gibi bir sınır koy.
2. Düzeyi belirt. “Bunu 6. sınıf öğrencisine anlatır gibi, teknik terimleri açıklayarak yaz.” de.
3. Biçimi değiştir. “Uzun paragraf yerine beş maddelik özet ve iki örnek ver.” iste.
4. Anlamadığın kısmı göster. “İkinci paragraftaki enerji dönüşümünü daha basit bir örnekle açıkla.” diyerek belirli bölümü yeniden sordur.
5. Sonucu kontrol et. Önemli bilgi, hesaplama, tarih veya alıntı varsa ders kitabı, öğretmen notu ya da güvenilir bir kaynakla karşılaştır.

İyi ve zayıf soru arasındaki fark​

“Bana matematik anlat” çok geniştir; konu, seviye ve hedef belirtilmediği için yanıtın sana uygun olup olmayacağı belirsizdir. “Denklemleri yeni öğreniyorum. Birinci dereceden denklemi kısa bir örnekle açıkla, ardından çözümünü göstermeden üç alıştırma ver” ise ne istediğini açıklar.

İyi soru sormak, yapay zekânın her zaman doğru yanıt vereceğini garanti etmez. Yapay zekâ eksik veya hatalı bilgi üretebilir, sorudaki yanlış varsayımı fark etmeyebilir ya da seviyene uygun olmayan bir açıklama yapabilir. Bu nedenle özellikle sınav bilgisi, bilimsel açıklama, tarih, hukuk veya sağlık gibi konularda yanıtı doğrulamalı; anlamadığın noktayı daha açık bir istemle yeniden sormalısın.