OgrenmeIzci
Kayıtlı Üye
İlk olarak yapay zekâya verdiğiniz girdiyi ve üretilen metni kişisel veri açısından temizleyin; ardından çıktının hangi kaynaklara dayandığını ve mevcut eserlerle ne kadar benzeştiğini karşılaştırın. Son aşamada kişisel bilgileri çıkarın, lisans veya kullanım iznini doğrulayın ve metni insan editörün onayından geçirmeden yayımlamayın. Yapay zekâ çıktısının var olması tek başına telif hakkı bakımından serbest kullanım veya kişisel veri bakımından güvenli kullanım anlamına gelmez.
Telif kontrolü, çıktının başka bir eserden izinsiz alıntı, uyarlama veya belirgin benzerlik taşıyıp taşımadığını incelemektir. Kişisel veri kontrolü ise metinde bir kişiyi doğrudan veya dolaylı olarak belirleyebilecek bilgi bulunup bulunmadığını ve bu bilginin yapay zekâ hizmetine gönderilmesinin gerekli ve uygun olup olmadığını sorgular. Aynı çıktı iki kontrolden de geçmelidir; birinin temiz olması diğerini kanıtlamaz.
Kişisel veri yalnızca ad, telefon veya kimlik numarası değildir. Bir kişinin kimliğinin belirlenmesini sağlayabilecek kullanıcı adı, işyeri, konum, tarih, olay ayrıntısı, sağlık bilgisi veya birkaç bilginin birlikte oluşturduğu profil de risk yaratabilir. KVKK açıklamalarına göre kişisel verinin elde edilmesi, kaydedilmesi, depolanması, aktarılması ve kullanılması da veri işleme kapsamına girebilir. Bu nedenle veriyi sohbet kutusuna yapıştırmak, yalnızca geçici bir işlem olarak değerlendirilmemelidir.
Ön koşul olarak çıktıyı, yapay zekâya verdiğiniz asıl istemi ve kullandığınız dosya veya bağlantıların listesini birlikte saklayın. Hassas verileri forumda, herkese açık bir belge paylaşımında veya kontrol amacıyla başka bir hizmette yeniden yayımlamayın.
Aşağıdaki ayrım, kontrolün sonucunu yanlış yorumlamamanıza yardımcı olur.
Tablodaki “bulunamadı” veya “kaynak yok” sonuçları bir temizlik sertifikası değildir. Yalnızca yaptığınız sınırlı incelemenin sonucudur. Özellikle anonimleştirme iddiasında, verinin başka kayıtlarla eşleştirildiğinde de kişiyi belirleyip belirlemediğini değerlendirin; KVKK, anonimleştirilmiş verinin kişiyle ilişkilendirilemeyecek hâle gelmesini arar. Takma adlandırılmış veya bulanıklaştırılmış veri ise geri döndürülebilir olduğu için aynı şekilde değerlendirilmez.
Varsayımsal olarak, “Ankara’daki 34 yaşındaki nadir hastalığı bulunan çalışanımın iş performansını özetle” istemi güvenli değildir. Ad yazılmasa da yaş, şehir, hastalık ve işyeri bilgisi birlikte kişiyi belirleyebilir. Daha güvenli bir girdi, “Kimliği belirlenemeyen, 30-40 yaş aralığında, sağlık bilgisi çıkarılmış bir çalışan profili için performans değerlendirme ölçütleri öner” biçiminde olabilir.
İlk istemin çıktısı yalnızca ad içermese bile kişinin sağlık durumunu veya işyerindeki konumunu tahmin ediyorsa yayımlanamaz. İkinci istemdeki metin ise gerçek bir kişiye uygulanmadan önce yine insan tarafından incelenmelidir; yapay zekânın ürettiği değerlendirme, kişinin gerçek performansını veya sağlık durumunu kanıtlamaz.
Kişisel veri bakımından hangi bilgilerin işlendiğini, hangi amaçla gönderildiğini, kimlerin erişebildiğini ve ne kadar süre tutulduğunu yazılı olarak belirleyin. Gereksiz veri gönderildiyse ilgili sohbeti, yüklenen dosyayı ve kopyaları hizmetin sunduğu silme seçenekleri üzerinden kaldırın; kurum adına işlem yapıyorsanız veri sorumlunuzun saklama ve imha prosedürünü izleyin. İşleme amacı ortadan kalktığında silme, yok etme veya anonimleştirme seçenekleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Telif bakımından ise şüpheli cümleyi, karşılaştırılan eseri, benzerliğin neden önemli görüldüğünü ve lisans bilgisini not edin. Bu bilgilerle kurumunuzun hukuk veya içerik sorumlusundan somut kullanım değerlendirmesi isteyin. Kaynak, lisans veya izin doğrulanamıyorsa en güvenli sonraki adım o bölümü yayımlamamak ve aynı fikri bağımsız, özgün bir anlatımla yeniden kurmaktır.
Kontrole başlamadan önce iki ayrı riski ayırın
Telif kontrolü, çıktının başka bir eserden izinsiz alıntı, uyarlama veya belirgin benzerlik taşıyıp taşımadığını incelemektir. Kişisel veri kontrolü ise metinde bir kişiyi doğrudan veya dolaylı olarak belirleyebilecek bilgi bulunup bulunmadığını ve bu bilginin yapay zekâ hizmetine gönderilmesinin gerekli ve uygun olup olmadığını sorgular. Aynı çıktı iki kontrolden de geçmelidir; birinin temiz olması diğerini kanıtlamaz.
Kişisel veri yalnızca ad, telefon veya kimlik numarası değildir. Bir kişinin kimliğinin belirlenmesini sağlayabilecek kullanıcı adı, işyeri, konum, tarih, olay ayrıntısı, sağlık bilgisi veya birkaç bilginin birlikte oluşturduğu profil de risk yaratabilir. KVKK açıklamalarına göre kişisel verinin elde edilmesi, kaydedilmesi, depolanması, aktarılması ve kullanılması da veri işleme kapsamına girebilir. Bu nedenle veriyi sohbet kutusuna yapıştırmak, yalnızca geçici bir işlem olarak değerlendirilmemelidir.
Çıktıyı yayımlamadan önce uygulanacak kontrol sırası
Ön koşul olarak çıktıyı, yapay zekâya verdiğiniz asıl istemi ve kullandığınız dosya veya bağlantıların listesini birlikte saklayın. Hassas verileri forumda, herkese açık bir belge paylaşımında veya kontrol amacıyla başka bir hizmette yeniden yayımlamayın.
- Girdideki kişisel verileri ayırın. Ad, iletişim bilgisi, hesap adı, kimlik veya müşteri numarası, sağlık ve finans bilgileri, özel nitelikli veriler ile kişiyi belirlemeye yarayabilecek olay ayrıntılarını işaretleyin. Görev bunları gerektirmiyorsa silin; gerekiyorsa gerçek değerler yerine “Kişi A”, “şehir B” veya aralık bilgisi kullanın.
- Takma adlandırmayı anonimleştirme sanmayın. Bir adı “Kişi A” ile değiştirmek, ayrıca tuttuğunuz eşleştirme listesi veya özgün olay ayrıntıları kişiyi yeniden belirlemeye yarıyorsa veriyi anonim hâle getirmez. Kimlik başka verilerle de belirlenemeyecek şekilde bağlantıyı koparmadığınız sürece kişisel veri riskinin devam ettiğini kabul edin.
- Çıktıyı kişisel veri bakımından yeniden okuyun. Model, girdiğiniz bilgileri tekrarlamasa bile yeni bir profil, tahmin veya hassas çıkarım üretebilir. Böyle bir bölüm gereksizse çıkarın; gerekli görünüyorsa doğruluğunu ayrıca kontrol edin ve ilgili kişiyi belirlemeye yarayan ayrıntıları genelleştirin.
- Çıktının kaynak izini çıkarın. Modelden “Bu metindeki doğrulanabilir iddialar için kaynak, alıntı sınırı ve belirsizlikleri ayrı ayrı belirt” istemini kullanabilirsiniz; ancak modelin verdiği kaynak adlarını tek başına kanıt saymayın. Her kaynağı kendiniz açıp metnin gerçekten o iddiayı destekleyip desteklemediğini kontrol edin.
- Benzerlik şüphesi olan cümleleri karşılaştırın. Özellikle kitap, haber, makale, şarkı sözü, senaryo, ders materyali, görsel açıklaması ve özgün reklam metni gibi eserlerde ayırt edici ifadeleri arayın. Uzun veya karakteristik bir bölüm kaynağa çok benziyorsa yalnızca birkaç kelimeyi değiştirerek kullanmayın; kendi anlatımınızı kurun, gerekli izin veya lisansı doğrulayın ya da bölümü çıkarın.
- Kullanım amacını ve lisansı kaydedin. Ticari yayımlama, eğitim, forum paylaşımı ve kişisel taslak gibi amaçların riskleri aynı değildir. Kaynağın lisansını, izin koşullarını, atıf gereğini ve varsa kullanım sınırını kayıt altına alın. Lisans bulunamıyorsa çıktıyı otomatik olarak serbest kabul etmeyin.
- İnsan editör onayı verin. Editör; kişisel veri içeren bölümleri, doğrulanmamış iddiaları, kaynakla aşırı benzer cümleleri ve modelin uydurabileceği alıntı veya kaynakları son kez incelesin. Sorunlu bölüm düzeltilmeden yayımlanırsa “yapay zekâ üretti” açıklaması sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Hangi sonuç ne anlama gelir?
Aşağıdaki ayrım, kontrolün sonucunu yanlış yorumlamamanıza yardımcı olur.
| Kontrol sonucu | Anlamı | Yapılacak işlem |
|---|---|---|
| Kişisel veri bulunamadı | İncelenen sürümde açık bir kişisel veri tespit edilmemiştir; bu, önceki sohbetlerin veya hizmet sağlayıcının saklama süreçlerinin incelendiği anlamına gelmez. | Girdiyi, sohbet geçmişini ve paylaşılan dosyaları ayrıca gözden geçirin. |
| Veri takma adla değiştirildi | Risk azaltılmış olabilir; kişi başka bilgilerle belirlenebiliyorsa veri hâlâ kişisel veri niteliğinde olabilir. | Gereksiz ayrıntıları çıkarın, eşleştirme anahtarını ayrı ve kontrollü tutun. |
| Kaynak bulunamadı | Metnin özgün olduğu kanıtlanmaz; model kaynak vermemiş veya yanlış kaynak üretmiş olabilir. | Önemli iddiaları bağımsız kaynaklarla doğrulayın, ayırt edici ifadeleri yeniden yazın veya çıkarın. |
| Belirgin benzerlik bulundu | İzinsiz kullanım kesinleşmiş olmayabilir; ancak yayımlama riski oluşmuştur. | Kaynağın lisansını ve gerekli izni kontrol edin; izin yoksa özgün bir metin oluşturun. |
Kısa bir örnekle doğru yaklaşım
Varsayımsal olarak, “Ankara’daki 34 yaşındaki nadir hastalığı bulunan çalışanımın iş performansını özetle” istemi güvenli değildir. Ad yazılmasa da yaş, şehir, hastalık ve işyeri bilgisi birlikte kişiyi belirleyebilir. Daha güvenli bir girdi, “Kimliği belirlenemeyen, 30-40 yaş aralığında, sağlık bilgisi çıkarılmış bir çalışan profili için performans değerlendirme ölçütleri öner” biçiminde olabilir.
İlk istemin çıktısı yalnızca ad içermese bile kişinin sağlık durumunu veya işyerindeki konumunu tahmin ediyorsa yayımlanamaz. İkinci istemdeki metin ise gerçek bir kişiye uygulanmadan önce yine insan tarafından incelenmelidir; yapay zekânın ürettiği değerlendirme, kişinin gerçek performansını veya sağlık durumunu kanıtlamaz.
Şüphe giderilemiyorsa ne yapmalı?
Kişisel veri bakımından hangi bilgilerin işlendiğini, hangi amaçla gönderildiğini, kimlerin erişebildiğini ve ne kadar süre tutulduğunu yazılı olarak belirleyin. Gereksiz veri gönderildiyse ilgili sohbeti, yüklenen dosyayı ve kopyaları hizmetin sunduğu silme seçenekleri üzerinden kaldırın; kurum adına işlem yapıyorsanız veri sorumlunuzun saklama ve imha prosedürünü izleyin. İşleme amacı ortadan kalktığında silme, yok etme veya anonimleştirme seçenekleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Telif bakımından ise şüpheli cümleyi, karşılaştırılan eseri, benzerliğin neden önemli görüldüğünü ve lisans bilgisini not edin. Bu bilgilerle kurumunuzun hukuk veya içerik sorumlusundan somut kullanım değerlendirmesi isteyin. Kaynak, lisans veya izin doğrulanamıyorsa en güvenli sonraki adım o bölümü yayımlamamak ve aynı fikri bağımsız, özgün bir anlatımla yeniden kurmaktır.
