Kira artış oranı nasıl belirlenir? TÜFE verisini doğru okuma rehberi

Türk lirasıyla belirlenen konut ve çatılı işyeri kiralarının olağan yenilenmesinde TÜFE, anlaşılabilecek artışın üst sınırını değerlendirmede kullanılır. Bakılacak gösterge, haber başlığındaki aylık veya yıllık enflasyon değil, TÜİK'in on iki aylık ortalamalara göre değişim oranıdır. Doğru hesap için önce yenileme dönemini ve sözleşmenin artış hükmünü belirleyin; sonra ilgili resmî veriyi kullanın.

Üst sınır ile sözleşmedeki artışı ayırın​

Türk Borçlar Kanunu'nun 344. maddesi, yenilenen kira dönemine ilişkin anlaşmaları bir önceki kira yılında TÜFE'nin on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını aşmama koşuluna bağlar. Bu, her sözleşmede açıklanan üst oranla otomatik artış yapılacağı anlamına gelmez. Geçerli sözleşme hükmü daha düşük bir artış öngörüyorsa yalnız üst sınıra bakarak daha yüksek oran uygulanacağı sonucunu çıkarmayın.

Artış konusunda anlaşma bulunmaması, beş yılı aşan dönemlerde kira bedelinin belirlenmesi veya yabancı para üzerinden kararlaştırılan bedel gibi durumların ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Bu yazı, olağan yenilemede TÜFE göstergesinin okunmasını ve matematik hesabını açıklar; farklı kira belirleme durumlarını tek oranla çözmez.

TÜİK bülteninden doğru satırı bulun​

1. Kira döneminin yenilendiği tarihi yazın. Esas alınan tarihi sözleşmeden belirleyin. Takvim yılının değişmesini, yeni kira döneminin başlamasıyla aynı olay saymayın.
2. İlgili resmî TÜFE bültenini açın. Verinin ait olduğu ay ile bültenin yayımlandığı ayı ayrı okuyun. Örneğin bir ayın verisi sonraki ay yayımlanabilir; internet tablosunun ay adını tek başına yeterli görmeyin. Hesabınızda kullandığınız veri dönemi ve yayın tarihini birlikte saklayın.
3. Genel TÜFE tablosundaki doğru göstergeden ilerleyin. “On iki aylık ortalamalara göre değişim oranı” satırını bulun. Aynı bültende yer alan özel kapsamlı bir endeksi, alt harcama grubunu veya farklı karşılaştırma dönemini bunun yerine kullanmayın.

TÜİK bu göstergeleri ayrı satırlarda açıklar. Okurun aylık oranlardan yeni bir ortalama üretmesi gerekmez; ilgili resmî göstergenin doğru dönemini kullanması gerekir. Yenileme tarihi ile bültenin açıklanma zamanı bakımından tereddüt varsa hangi bültenin esas alındığını yazılı hesapta açıklaştırın.

Yeni kira tutarını hesaplayın​

Matematik, artışa esas mevcut kira × oran / 100 ile artış tutarının bulunması; ardından bu tutarın mevcut kiraya eklenmesidir. Yalnız hesaplamayı göstermek için varsayımsal olarak 10.000 TL kira ve %30 uygulanabilir artış kabul edelim: artış 3.000 TL, yeni aylık kira 13.000 TL olur. Buradaki %30 güncel TÜFE veya belirli bir ayın yasal oranı değildir.

Aidat, abonelik veya ayrıca ödenen başka giderleri hangi kalemin kira olduğu ayrılmadan bu formüle katmayın. Esas tutar geçmiş dönem artışları nedeniyle tartışmalıysa önce bu tutarı netleştirin. Hazırladığınız hesapta eski kira, yenileme tarihi, sözleşme hükmü, kullanılan gösterge ve yeni kira ayrı ayrı görülsün.

Sık sorulan sorular​

Beş yıl dolduğunda yalnız TÜFE hesabı mı yapılır?​

Hayır. Kanunun beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kiralara ilişkin hükmü; hâkim tarafından değerlendirmede TÜFE'nin yanında kiralananın durumu ve emsal bedellerin de dikkate alınmasını öngörür. Bu durum, ev sahibinin bildirdiği herhangi bir bedelin kendiliğinden geçerli olduğu anlamına gelmez.

Eski haberlerdeki %25 sınırını kullanabilir miyim?​

O düzenlemeler belirli tarihler arasında yenilenen konut kiraları için geçiciydi. Eski bir dönem için hazırlanmış hesaplamayı bugünkü yenilemeye taşımayın; uyuşmazlık eski bir döneme aitse o dönemde yürürlükteki kuralı ayrıca inceleyin.