AlgoritmaYolu
Kayıtlı Üye
İlk yapay zekâ programı için tek bir tarih vermek yanıltıcıdır; hangi ölçütü kullandığınıza göre yanıt değişir. Genellikle ilk yapay zekâ programı olarak, Allen Newell ve Herbert A. Simon’ın geliştirdiği Logic Theorist gösterilir. Program 1955’te tasarlanmaya başlanmış, 1956’da çalışır hâle getirilmiş ve matematiksel teoremleri otomatik olarak kanıtlamıştır. Bu nedenle kısa yanıt: İlk yapay zekâ programı kabul edilen Logic Theorist, 1955-1956 döneminde yazıldı.
“Yapay zekâ programı” ifadesi, insan benzeri düşünme, öğrenme, problem çözme veya karar verme davranışlarından en az birini bilgisayarla gerçekleştiren yazılımları kapsayabilir. Bu tanım geniş olduğu için daha erken tarihlerde geliştirilen bazı programlar da ilk örnek olarak anılır.
1951’de Christopher Strachey, Manchester Mark I bilgisayarında dama oynayan bir program geliştirdi. Aynı dönemde Dietrich Prinz satranç problemlerini çözmeye yönelik bir program üzerinde çalıştı. Bunlar, oyun oynama veya problem çözme gibi sınırlı görevleri yerine getiren erken bilgisayar programlarıydı. Ancak “ilk yapay zekâ programı” denildiğinde tarih yazınında en sık öne çıkan örnek Logic Theorist’tir; çünkü program yalnızca önceden belirlenmiş hesaplamaları yapmak yerine mantıksal bir problem alanında çözüm üretmeye çalışıyordu.
1956 yılı ise programın yazıldığı tarihten farklı bir nedenle önemlidir. Dartmouth Yaz Araştırma Projesi sırasında “artificial intelligence” yani “yapay zekâ” terimi araştırma alanının adı olarak öne çıktı. Bu nedenle bazı anlatımlarda yapay zekânın başlangıcı 1956 kabul edilir; bu, ilk programın tam olarak o yıl yazıldığı anlamına gelmez.
Aşağıdaki ayrım, farklı kaynaklarda neden farklı yıllar gördüğünüzü açıklar.
Bu nedenle bir sınavda veya kısa bilgi yanıtında “İlk yapay zekâ programı ne zaman yazıldı?” sorusuna 1955-1956 yıllarında yanıtını vermek en güvenli yaklaşımdır. Soru özellikle “ilk bilgisayar zekâsı uygulamaları”nı soruyorsa 1951’deki oyun programları da ayrıca belirtilmelidir.
Logic Theorist, matematikteki bazı teoremleri mantıksal adımları izleyerek kanıtlamaya çalışıyordu. Programın girdisi, biçimsel mantıkla ifade edilmiş bir problem ve kullanılabilecek kurallardı. İşleyişinde olası çıkarım adımlarını değerlendiriyor, uygun gördüğü adımları seçiyor ve sonuca ulaşmaya çalışıyordu. Çıktısı, teoremin kanıtına giden mantıksal adımlar veya bulunan bir çözüm yoluydu.
Bu örnek, modern sohbet robotları gibi genel amaçlı bir sistem değildi. Metinleri serbestçe anlayamıyor, kendi başına her konuda öğrenemiyor ve insan zekâsının tüm yönlerini taklit etmiyordu. Önceden tanımlanmış mantıksal kurallar ve sınırlı bir problem alanı içinde çalışıyordu. Yine de bir bilgisayarın yalnızca aritmetik hesap yapmak yerine semboller üzerinde akıl yürütmesi bakımından dönüm noktası kabul edilir.
İlk örnekleri geniş anlamda ele alırsanız başlangıç 1951’deki dama ve satranç programlarına kadar götürülebilir. Ancak ilk yapay zekâ programı olarak en yaygın biçimde anılan Logic Theorist, 1955’te geliştirilmeye başlanmış ve 1956’da çalıştırılmıştır. 1956 ise aynı zamanda yapay zekânın akademik bir araştırma alanı olarak adlandırıldığı yıldır.
Neden tek bir başlangıç tarihi yok?
“Yapay zekâ programı” ifadesi, insan benzeri düşünme, öğrenme, problem çözme veya karar verme davranışlarından en az birini bilgisayarla gerçekleştiren yazılımları kapsayabilir. Bu tanım geniş olduğu için daha erken tarihlerde geliştirilen bazı programlar da ilk örnek olarak anılır.
1951’de Christopher Strachey, Manchester Mark I bilgisayarında dama oynayan bir program geliştirdi. Aynı dönemde Dietrich Prinz satranç problemlerini çözmeye yönelik bir program üzerinde çalıştı. Bunlar, oyun oynama veya problem çözme gibi sınırlı görevleri yerine getiren erken bilgisayar programlarıydı. Ancak “ilk yapay zekâ programı” denildiğinde tarih yazınında en sık öne çıkan örnek Logic Theorist’tir; çünkü program yalnızca önceden belirlenmiş hesaplamaları yapmak yerine mantıksal bir problem alanında çözüm üretmeye çalışıyordu.
1956 yılı ise programın yazıldığı tarihten farklı bir nedenle önemlidir. Dartmouth Yaz Araştırma Projesi sırasında “artificial intelligence” yani “yapay zekâ” terimi araştırma alanının adı olarak öne çıktı. Bu nedenle bazı anlatımlarda yapay zekânın başlangıcı 1956 kabul edilir; bu, ilk programın tam olarak o yıl yazıldığı anlamına gelmez.
Tarihleri birlikte nasıl okumalı?
Aşağıdaki ayrım, farklı kaynaklarda neden farklı yıllar gördüğünüzü açıklar.
| Tarih | Gelişme | Ne anlama gelir? |
|---|---|---|
| 1951 | Dama ve satranç gibi oyunlara yönelik erken programlar | Yapay zekâ fikrinin ilk uygulamalı örnekleri arasında sayılır; ancak tek ve tartışmasız “ilk” değildir. |
| 1955-1956 | Logic Theorist’in geliştirilmesi | Genellikle ilk yapay zekâ programı kabul edilen sistemin ortaya çıktığı dönemdir. |
| 1956 | Dartmouth çalıştayı ve “yapay zekâ” teriminin araştırma alanı olarak kullanılması | Yapay zekânın bağımsız bir akademik alan olarak adlandırılmasının başlangıcıdır; ilk programın yazım tarihi değildir. |
Logic Theorist ne yapıyordu?
Logic Theorist, matematikteki bazı teoremleri mantıksal adımları izleyerek kanıtlamaya çalışıyordu. Programın girdisi, biçimsel mantıkla ifade edilmiş bir problem ve kullanılabilecek kurallardı. İşleyişinde olası çıkarım adımlarını değerlendiriyor, uygun gördüğü adımları seçiyor ve sonuca ulaşmaya çalışıyordu. Çıktısı, teoremin kanıtına giden mantıksal adımlar veya bulunan bir çözüm yoluydu.
Bu örnek, modern sohbet robotları gibi genel amaçlı bir sistem değildi. Metinleri serbestçe anlayamıyor, kendi başına her konuda öğrenemiyor ve insan zekâsının tüm yönlerini taklit etmiyordu. Önceden tanımlanmış mantıksal kurallar ve sınırlı bir problem alanı içinde çalışıyordu. Yine de bir bilgisayarın yalnızca aritmetik hesap yapmak yerine semboller üzerinde akıl yürütmesi bakımından dönüm noktası kabul edilir.
Kısa sonuç
İlk örnekleri geniş anlamda ele alırsanız başlangıç 1951’deki dama ve satranç programlarına kadar götürülebilir. Ancak ilk yapay zekâ programı olarak en yaygın biçimde anılan Logic Theorist, 1955’te geliştirilmeye başlanmış ve 1956’da çalıştırılmıştır. 1956 ise aynı zamanda yapay zekânın akademik bir araştırma alanı olarak adlandırıldığı yıldır.
