Eskişehir’de 1/5000 nazım ve 1/1000 uygulama imar planı nasıl karşılaştırılır?

1/5000 nazım imar planı ana kullanım ve gelişme kararlarını, 1/1000 uygulama imar planı ise bu kararların parsel ve yapı adası ölçeğinde uygulanmasına yönelik daha ayrıntılı düzenlemeleri gösterir. Bu nedenle iki plan aynı belgenin farklı kopyaları değil, farklı karar seviyeleridir.





1/5000 planda konut, ticaret, sosyal donatı, ulaşım veya gelişme yönü gibi ana kararlar okunabilir. 1/1000 planda ise yapı adaları, yollar, yapı nizamı ve uygulamaya ilişkin daha ayrıntılı kararlar incelenir. Ancak bir planda kullanım kararının görünmesi, diğer ölçekteki planın, plan notlarının veya uygulama belgelerinin tamamlandığını tek başına göstermez. Pafta, plan notu ve açıklama raporu birlikte değerlendirilmelidir.

Eskişehir Büyükşehir Belediyesinin ilanlarında Tepebaşı ve Odunpazarı’nı kapsayan Gar ve İstasyon Sahası çevresine ilişkin 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planları yer alıyor. Arşivde ise farklı ilçelere ait 1/1000 ve 1/5000 ölçekli kayıtlar bulunuyor. Bir parsel için ilçe adıyla yetinmek yerine planın ölçeğini, karar tarihini, ilan veya askı tarihlerini ve ada-parsel bilgisini eşleştirmek gerekir.

Örneğin bir parsel 1/5000 planda konut kullanımında görünsün. Bu kayıt, 1/1000 uygulama planındaki yapı nizamı veya plan notları incelenmeden emsal, TAKS ya da yapı yüksekliği hesabı yapılabileceği anlamına gelmez. Ayrıca plan kaydı; imar durum belgesi, parselasyon ve yapı ruhsatı yerine geçmez. Askı kaydını incelerken onay, ilan, itiraz ve kesinleşme aşamalarını da birbirinden ayırın.

Kaynaklar: Eskişehir Büyükşehir Belediyesi İmar Planı İlanları · Eskişehir Büyükşehir Belediyesi İmar Planları Arşivi · Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği — Adalet Bakanlığı güncel metni · Danıştay — İmar Kanunu 8. madde kapsamında onay ve askı ayrımı · ÇŞİDB — Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği, plan okuma esasları
Kontrol tarihi: 31 Ekim 2026.

1/5000 planda kullanım alanı değişirken, aynı paftadaki parsel sınırı veya yol bağlantısı değişmemiş olabilir; bu iki bilgiyi birlikte okuyup otomatik yapı hakkı çıkarmak yanıltır. Mesela bir bölge konut kullanımına alınmış görünürken yol kararı aynı kalabilir, fakat parselin yapılaşma şartları yine 1/1000 plan ve plan notlarında belirlenir. Haritadaki renk değişimini, fiziksel sınırların veya emsalin de değiştiği şeklinde yorumlamamak gerekir.

İki ölçekte de “konut” yazması, 1/1000 plandaki yapı nizamının 1/5000 plandan okunabileceği anlamına gelmez. Örneğin üst ölçekte konut alanı sabit kalırken alt ölçekte yol düzeni veya yapı adası değişebilir; bu değişiklik parselin hangi uygulama koşuluna tabi olduğunu etkileyebilir. Bu yüzden karşılaştırmada yalnız kullanım adını değil, aynı parseli kesen yol ve yapı adası çizgilerini de izlemek gerekir; pafta değişmeden kullanım kararı değişmiş olabilir.