Depozito yerine senet imzalanması nasıl değerlendirilir?

Konut veya çatılı işyeri kirasında depozito yerine senet imzalanması isteniyorsa, önce belgenin hangi borcu güvenceye aldığı ve hangi tür senet olduğu belirlenmelidir. “Teminat içindir” denilmesi, belgedeki tutar, vade, alacaklı ve ödeme taahhüdünü önemsiz hale getirmez. Boş veya kapsamı belirsiz senedi sıradan teslim tutanağı gibi görmeyin.

Güvencenin kanuni düzenini esas alın​

Türk Borçlar Kanunu’nun 342. maddesi, konut ve çatılı işyerinde sözleşmeyle kararlaştırılan güvencenin üç aylık kira bedelini aşamayacağını düzenler. Para veya kıymetli evrak güvence kararlaştırılmışsa bankada tutulmasına ilişkin özel yol vardır; kıymetli evrak bankaya depo edilir.

Bu nedenle para güvencesi yerine imza istenmesini, güvence sınırının ve saklama düzeninin kendiliğinden ortadan kalkması gibi değerlendirmeyin. Ayrıca kiralananın türünü kontrol edin; bu özel hükmü her arazi veya farklı kira ilişkisine aynı biçimde uygulamayın.

İmzadan önce hangi soruları cevaplayın?​

Belgenin bono mu, başka bir kıymetli evrak mı, yoksa adi bir borç veya teminat belgesi mi olduğunu inceletin. Yalnız “senet” başlığından bütün hukuki sonuçları çıkarmayın.

Hangi kira sözleşmesine, taşınmaza ve güvence borcuna bağlı olduğu açık mı? Tutar, lehtar, vade ve düzenleme alanları dolu mu? Hangi koşulda kullanılacağı, kimde saklanacağı ve ilişki sonunda nasıl geri verileceği belgelenmiş mi? Sözleşmeyle senet arasında çelişki varsa imzadan önce giderilmesini isteyin.

İmzalandıysa neden yalnız depozito hesabı yetmez?​

Kira güvencesinin iadesiyle senetten ileri sürülen talep aynı dosya olmayabilir. Senedin örneğini, kira sözleşmesini ve verilme amacını gösteren yazışmaları koruyun. Belge devredilmiş veya takibe konulmuşsa, ev sahibiyle sözlü anlaşmanın bütün sonuçları kendiliğinden kaldıracağını varsaymayın; belgenin türüne uygun başvuru ve süreleri gecikmeden değerlendirin.

Kanunun 346. maddesi kira ve yan giderler dışında ek ödeme yükümlülüğünü; özellikle gecikme cezası ve sonraki kiraların muacceliyeti anlaşmalarını sınırlar. Tartışmalı bir senedin geçerliliği veya itirazı ise gerçek belge görülerek incelenmelidir. “Her senet kesin geçersizdir” ya da “imza varsa her tutar istenebilir” şeklinde iki uç sonuca dayanmayın.